Katarakt nedir?
Katarakt, saydam olan göz merceğinin saydamlığını kaybederek görmenin azalmasıdır. Gözün renkli tabakası irisin arkasında yer alan ve saydam bir yapı olan göz merceğinin, görme işlevinde önemli bir rolü vardır. Göz merceğinin saydamlığının azalması, yani katarakt söz konusu olduğunda görme netliği azalacak, hasta bulanık görecektir.

Kataraktlı gözlerde görme bulanıklığı, kataraktın derecesine göre, az bulanık görmeden başlayarak sadece ışık görecek dereceye kadar çok değişik seviyelerde olacaktır.

Katarakt iki gözde birden mi ortaya çıkar?
Katarakt, çoğunlukla iki gözü de etkileyen bir rahatsızlıktır. Bazen her iki gözde birlikte başlar ve birlikte ilerleyerek her iki gözün de eşit derecede etkilenmesine sebep olur. Bazen de katarakt tek gözde başlar. Ancak diğer göz tam görüyorsa hasta, katarakt ilerleyene kadar o gözün az gördüğünü farketmeyebilir; ya da hasta görmesinde bir değişiklik olduğunu farkedince, bunun gözlük numarasının değişmesine bağlı olduğunu zannederek doktoruna başvuracak ve muayenede katarakt olduğu ortaya çıkacaktır.

Kataraktın belirtileri nelerdir?
Katarakt, göz merceğinin değişik bölgelerinden başlar ve buna göre de hasta farklı görme şikayetleriyle doktora başvurur. Hastaların tümünde ortak şikayet, görmenin azalması ve bulanık görmedir. Fakat, hastaların bazısı ışıkta değil, loş ortamlarda daha iyi gördüklerini belirtirler. Bazısı da görmesinin sürekli bulanık olmasından ve giderek daha kötüleştiğinden, bazısı da iyi okuyamadığından şikayet eder. Bazı katarakt türlerinde görülen tipik bir görme şikayeti de gözün miyop hale gelmesidir. Bu hastalar, eskiye göre yakını daha iyi gördüklerini, hatta kitap-gazete okurken yakın gözlüklerine gerek duymadan çıplak gözle daha iyi gördüklerini ifade ederler. Uzak için hipermetrop gözlük kullanan hastalarda bu gözlüğe ihtiyaç duyulmadığı görülür. Bu hastalar muayene edildiklerinde gözlükleri hipermetrop ise gözlük numarasında düşme, miyop ise numarada yükselme olduğu izlenir. Önceleri, gözlük yardımı olmaksızın yakını daha iyi gördüğünü farkeden hasta, bu durumdan memnun olur. Fakat zamanla görmesinin bulanıklaştığını ve uzak mesafeyi daha kötü görmeye başladığını anlayınca, doktora başvurmak zorunda kalır.

Katarakt hangi yaşlarda görülür?
Katarakt genellikle bir yaşlılık hastalığı olarak bilinir. Bu doğrudur, kataraktlı hastaların %90′ından fazlası 60 yaşın üzerindeki kişilerden oluşur. Fakat, kataraktın sadece yaşlılarda görüldüğü sanılmamalıdır. Katarakt, daha küçük oranlarda olmak üzere her yaş grubunda görülebilir. Örneğin yeni doğan bebeklerde doğuştan katarakt adı verilen bir katarakt türü görülebildiği gibi çocuklarda, gençlerde ve orta yaşlılarda katarakta rastlanabilir. Dolayısıyla, hangi yaş grubunda olursa olsun görme bulanıklığı veya azalması olan bir hastada, akla gelebilecek hastalıklardan biri kataraktdır.

Katarakta yol açan nedenler nelerdir?
Katarakta yol açan nedenler çok çeşitlidir. Kataraktların %90 gibi büyük çoğunluğu yaşlılık kataraktı adı verilen ve 60 yaş üzerinde yaşlılığa bağlı olarak oluşan kataraktlardır. Yaşlılık kataraktında, kataraktın nedenini aramaya gerek yoktur. Ancak 50 yaşın altındaki kişilerde görülen kataraktlarda, altta yatan bir sebep mevcuttur. Bu tür kataraktlar soyaçekimle ilgili olabileceği gibi bazı metabolik bozukluklar, travmatik nedenler (göze gelen çeşitli fiziksel darbeler) veya kullanılan ilaçlarla (örneğin kortizonlu ilaçlar) da bağlantılı olabilir.

Bebeklerde görülen kataraktın özellikleri nelerdir?
Yeni doğan bebeklerde, doğuştan katarakt adı verilen bir katarakt türü görülebilir. Doğuştan katarakt, bir veya her iki gözde de görülebilir. Doğuştan katarakt da genetik olabileceği gibi hamilelik esnasında annenin geçirdiği bazı hastalıklar, kullandığı bazı ilaçlar, röntgen ışınlarına maruz kalma gibi değişik sebeplere bağlıdır. Ayrıca, doğuşta başlangıç halinde olup çocuk yaşta ilerleyen katarakt çeşitleri de vardır. Doğuştan kataraktların tedavisi, yaşlılık kataraktına göre farklılık gösterir. Çünkü doğuştan kataraktlı bebeklerin hemen hepsinde, zamanında ameliyat edilseler dahi görme tembelliği kalır. Ayrıca ilk 2 yaş içinde bebeklerde katarakt alındıktan sonra göziçi merceği yerleştirmenin çeşitli problemlere yolaçabileceği bilindiğinden 2 yaşa kadar olan bebeklerde sadece katarakt alınmakta göziçi merceği yerleştirilmemektedir. Fakat bu bebeklerde görme tembelliğinin oluşmaması için gözlük veya kontakt lens kullanması sağlanmalıdır. 2 yaşından sonraki kataraktlarda ise göziçi merceği kullanılabilir. Yine de bu konuda göz hekimleri arasında değişik düşünceler ve tartışmalar halen mevcuttur. Ancak, uygulama ne olursa olsun, doğuştan kataraktlı bebeklerin görme dereceleri %100′e çıkmamakta görmelerinde hafif, orta veya ağır derecede bir zayıflık kalmaktadır.

Kataraktın tedavisi nasıl yapılır?
Katarakt’ın bugün için tek tedavi şekli cerrahidir (ameliyattır). Çocuk veya yaşlı kataraktlarının ameliyatlarında teknik olarak bazı faklılıklar olmakla birlikte katarakt ameliyatında yapılan işlem, kataraktın alınıp yerine bir göziçi merceği yerleştirilmesinden ibarettir.

Katarakt ameliyatı
Katarakt ameliyatı çocuklarda genel anestezi ile erişkinlerde ise lokal anestezi ile yapılmaktadır. Lokal aneztezi enjeksiyonla (iğneyle) veya enjeksiyonsuz (iğnesiz); damla ile yapılabilir. Günümüzde katarakt ameliyatı, halk arasında ”laserle katarakt ameliyatı” olarak bilinen tıbbi adı ”FAKOEMÜLSİFİKASYON” veya kısaca ”FAKO” olarak isimlendirilen bir teknikle yapılmaktadır. Bu teknik, halk arasında ”dikişsiz katarakt ameliyatı” olarak isimlendirilmektedir. Gerçektende bu teknikte dikiş gerekmemektedir. Dikişli ameliyat olarak bilinen eski teknikte ise ameliyat yeri dikiş ile kapatılmakta idi. FAKO ameliyatı, laserle katarakt ameliyatı olarak bilinmektedir. Fakat burada kullanılan enerji, gerçekten laser enerjisi olmayıp ultrason (ses titreşimleri) enerjisidir. Fako tekniğinde katarakt, ultrason enerjisiyle küçük parçalara ayrılıp emilerek tümüyle temizlenmekte, ancak kataraktın kapsülü yerinde bırakılmaktadır. Yerinde bırakılan kapsülün içine de, göziçi merceği yerleştirilmektedir. Göziçi mercekleri sert, katlanabilir olmak üzere iki çeşittir. Katlanabilir göziçi mercekleri, daha küçük bir kesi yerinden göziçine takılabildiği için birtakım üstünlükleri vardır. Göziçi mercekleri polimetilmetakrilat, akrilik, silikon gibi değişik materyallerden üretilmektedir. Bu materyallerin çeşitli avantaj ve dezavantajları mevcuttur. Cerrah, bunları ameliyat olacak gözün özelliklerini gözönünde tutarak hangi tür göziçi merceği kullanacağını önceden planlar veya ameliyat esnasında da duruma göre plan değişikliği yapabilir.

Kaynak: Op. Dr. Turhan Soylu

Katarakt cerrahisinde klasik olarak iki temel teknik vardır. Bunlar, lensin bütün olarak dışındaki koruyucu zarı (kapsülü) ile birlikte alındığı intrakapsüler yöntem ve saydam olan lens kapsülünün alınmadığı ekstrakapsüler yöntemdir. Günümüzde çok özel durumlar hariç intrakapsüler katarakt cerrahisi yapılmamaktadır, çünkü bu cerrahi sonrası göz içerisine mercek konulması, gerekli desteği oluşturacak kapsülün alınması nedeni ile daha zordur.

Ekstrakapsüler yöntemi ise küçük kesili ve büyük kesili olmak üzere ikiye ayırmak yerinde olacaktır.

Küçük kesili yöntemlerden fakoemülsifikasyon ya da fako yönteminde, gözün önünü saat camı gibi kaplayan saydam korneaya küçük bir kesi yapılır ve buradan gözün içerisine sokulan bir prob yardımı ile lens ultrasonik olarak parçalanır ve emilerek katarakt alınır. Bu yöntem yanlış bir şekilde lazerle yapılan katarakt cerrahisi olarak da adlandırılmaktadır. Aslında katarakt lazer enerjisi ile değil ancak çok yüksek hızdaki titreşen bir titanyum ucun çıkardığı ultrasonik enerji ile parçalanmaktadır. Bu cerrahi sonrasında yapılan kesiye genellikle dikiş konulmaz.

Daha başka küçük kesili katarakt ameliyatı yöntemleri de vardır, bunlardan en yaygın olanı mini-nuc tekniğidir, bu teknikte katarakt gelişmiş lensin çekirdeği, lensin geri kalanından gözün içerisinde ayrılır ve gözün beyaz kısmına yapılan bir küçük bir kesiden çıkartılır. Bu ameliyatta da fako yönteminde olduğu gibi kesiye genellikle dikiş konulmamaktadır.

Geniş kesili yöntemde ise göze daha geniş bir kesi yapılmakta ve lens bir bütün olarak çıkarılmaktadır. Bu cerrahi sonrasında yara yerine mutlaka dikiş konulması gereklidir.

Katarakt gelişmiş ve saydamlığını yitirmiş doğal lens çıkarıldıktan sonra yerine çoğunlukla yüksek kaliteli bir çeşit plastikten yapılmış olan suni mercek konulmaktadır. Bu mercek sayesinde dış dünyadan gelen ışınlar net bir şekilde retinaya düşmekte ve görme problemi ortadan kalkmaktadır.

Gözün içerisine konulan bu mercek, kalıcıdır ve daha sonra herhangi bir bakım gerektirmez bu merceğin varlığı kişi tarafından hissedilmez.

Cerrahi bir problem ya da eşlik eden bazı göz rahatsızlıkları gibi durumlarda göz içerisine mercek konulmayabilir. Bu gibi durumlarda, gözlük, kornea üzerine konulan kontakt lens ya da ikinci bir cerrahi girişim gibi seçenekler söz konusu olabilir.

Katarakt cerrahisi de her cerrahi gibi bazı riskleri içermektedir, bunlar kanama ya da mikrop kapma gibi durumlar olabilir. Cerrahiden sonra gözlerin temiz tutulması ve eller yıkanmadan gözün ellenmemesi gereklidir, kullanılması gereken bazı ilaçlar önerilen şekilde kullanılmalıdır. Katarakt cerrahisinden sonra genellikle gündelik yapılan işlerde kısıtlanmaya gidilmesi gerekli değildir. Cerrahiden sonra gözün sıkıca ovuşturulması sakıncalıdır, bu dönemde göze darbe getirebilecek durumlardan özenle kaçınılmalıdır.

Katarakt cerrahisi sonrasında retina dekolmanı riski bir miktar artmaktadır. Bu durum geliştiğinde gözünüzde şimşek çakması, sinek uçuşması, kurum yağması ya da örümcek ağları gibi uçuşmaların görülmesi olur. Böylesi bir durumda acil olarak göz doktorunuza başvurmanız gereklidir.

Katarakt yalnrzca günlük yaşam aktivitelerinde belirgin bir oranda kısıtlamaya neden olduğunda cerrahi tedavi düşünülmelidir. Gazete okumak, araba sürmek, televizyon seyretmek gibi işleri katarakta bağlı görme kaybı ile istediğiniz seviyede yapamıyorsanız, katarakt tedavisini düsünmeniz gerekir. Katarakt ameliyatı hemen yapılması gereken acil bir ameliyat değildir. Katarakt ameliyatı için riskleri ve kazançları göz doktorunuzla konuşarak karar vermelisiniz.

Bazı durumlarda, kataraktınız görmenizi etkilemese bile cerrahi ile kataraktınız alınmalıdır. örneğin şeker hastalarında lazer tedavisini engelleyen bir katarakt ya da göz tansiyonununda artışa neden olan bir katarakt görme şikayeti yapmasa da alınmalıdır.
Eger her iki gözünüzde de katarakt varsa ameliyatınızın genellikle aynı seansta değil ama 4-8 haftalık aralıklı iki ayrı seansta yapılması uygundur.

• Aile hikayesi.

• Şeker hastalığı gibi hastalıklar.

• Gözün travmaya maruz kalması.

• Steroidler gibi ilaçlar.

• Güneş ışığına uzun süre korumasız şekilde maruz kalma.

• Daha önce göz ameliyatı geçirmiş olma.

Ayrıca, doğuşta başlangıç halinde olup çocuk yaşta ilerleyen katarakt çeşitleri de vardır. Doğuştan kataraktların tedavisi, yaşlılık kataraktına göre farklılık gösterir. Çünkü doğuştan kataraktlı bebeklerin hemen hepsinde, zamanında ameliyat edilseler dahi görme tembelliği kalır. Ayrıca ilk 2 yaş içinde bebeklerde katarakt alındıktan sonra göziçi merceği yerleştirmenin çeşitli problemlere yolaçabileceği bilindiğinden 2 yaşa kadar olan bebeklerde sadece katarakt alınmakta göziçi merceği yerleştirilmemektedir.

Fakat bu bebeklerde görme tembelliğinin oluşmaması için gözlük veya kontakt lens kullanması sağlanmalıdır. 2 yaşından sonraki kataraktlarda ise göziçi merceği kullanılabilir. Yine de bu konuda göz hekimleri arasında değişik düşünceler ve tartışmalar halen mevcuttur. Ancak, uygulama ne olursa olsun, doğuştan kataraktlı bebeklerin görme dereceleri %100′e çıkmamakta görmelerinde hafif, orta veya ağır derecede bir zayıflık kalmaktadır.

Bu hastalar, eskiye göre yakını daha iyi gördüklerini, hatta kitap-gazete okurken yakın gözlüklerine gerek duymadan çıplak gözle daha iyi gördüklerini ifade ederler. Uzak için hipermetrop gözlük kullanan hastalarda bu gözlüğe ihtiyaç duyulmadığı görülür. Bu hastalar muayene edildiklerinde gözlükleri hipermetrop ise gözlük numarasında düşme, miyop ise numarada yükselme olduğu izlenir. Önceleri, gözlük yardımı olmaksızın yakını daha iyi gördüğünü farkeden hasta, bu durumdan memnun olur. Fakat zamanla görmesinin bulanıklaştığını ve uzak mesafeyi daha kötü görmeye başladığını anlayınca, doktora başvurmak zorunda kalır.

gibi yakınmalarınızın olması çok doğaldır. Bu bulgular başka göz hastalıklarında görülse de en sık kataraktta görülürler